چراغی که خاموش شد

استاد رحیم رشتچی؛ از نسلِ بنیان‌گذاران آموزش عالی زنجان به ابدیت پیوست

رضا قاسم‌پور روزنامه‌نگار و پژوهشگر فرهنگی

خبر درگذشت استاد رحیم رشتچی، از بنیان‌گذاران دانشگاه زنجان،معلمی وارسته و از چهره‌های ماندگار آموزش و پرورش زنجان، اندوهی عمیق بر جامعه علمی، فرهنگی نشاند.این مرد بزرگ که نزدیک به نیم‌قرن از عمر پربرکت خویش را در تهران و کرج سپری کرد، امروز ۳۰ تیرماه در سن ۹۶ سالگی، در عظیمیه کرج، دعوت حق را لبیک گفت و پس از عمری سرشار از تعلیم، پژوهش، فرهنگ‌سازی و خدمت بی‌منت، به سرای جاودان شتافت.استاد رحیم رشتچی از نسل مردانی بود که دانشگاه را نه صرفاً مجموعه‌ای از کلاس‌ها و ساختمان‌ها، بلکه کانون اندیشه، اخلاق، خردورزی، هویت‌سازی و انسان‌پروری می‌دانست. او از بنیان‌گذاران دانشگاه زنجان بود و سهمی ماندگار در پایه‌گذاری و استحکام یکی از مهم‌ترین مراکز علمی شمال‌غرب ایران داشت؛ سهمی که در تاریخ آموزش عالی این سرزمین با احترام و افتخار ثبت خواهد ماند.آن استاد فرزانه، افزون بر دانش ژرف و تجربه‌ای گران‌سنگ، بر زبان‌های فرانسه، ترکی، فارسی و عربی تسلط داشت و با اتکا به این پشتوانه علمی، همواره در پیوند میان فرهنگ‌ها، زبان‌ها و نسل‌ها نقشی مؤثر ایفا می‌کرد. وسعت دانش، نجابت ذاتی، فروتنی، اخلاق‌مداری، سعه صدر و عشق به ایران و زادبومش، از او شخصیتی ممتاز و الهام‌بخش ساخته بود؛ شخصیتی که احترام همگان، از دانشگاهیان تا اهالی فرهنگ و ادب، را برمی‌انگیخت و از معلمان استاد حسین منزوی سلطان غزل معاصر در زنجان بود.شادروان رشتچی همچنین از بنیان‌گذاران مؤسسه فرهنگی و هنری اشراق البرز، تشکل زنجانی‌های مقیم استان البرز، بود و سالیان متمادی با دغدغه حفظ هویت فرهنگی، تقویت همبستگی اجتماعی و حمایت از فعالیت‌های علمی و فرهنگی زنجانیان، در این مجموعه حضوری مؤثر و راهگشا داشت.برای نگارنده نیز افتخاری فراموش‌نشدنی است که در سال ۱۳۹۷، به همراه دوست ارجمند مصطفی ارفعی مدیر مسئول روزنامه زنگان امروز گفت‌وگویی مفصل با آن استاد فرهیخته انجام دادیم که در آن روزنامه منتشر شد. امروز آن گفت‌وگو، فراتر از یک مصاحبه مطبوعاتی، به سندی ارزشمند از خاطرات، اندیشه‌ها و روایت‌های یکی از معماران آموزش عالی زنجان تبدیل شده است.در ادامه این مسیر، توفیق یافتم به همراه مهدی حسنی و مجتبی جعفرلو، مستند یک‌ساعته «تاریخ شفاهی استاد رحیم رشتچی» را تهیه و تولید کنیم؛ اثری که به کارگردانی اینجانب، تصویربرداری، عکاسی و تدوین مجتبی جعفرلو و با همکاری مهدی حسنی، زندگی، خاطرات، خدمات و دیدگاه‌های این استاد بزرگ را روایت می‌کند. این مستند در آیین نکوداشت استاد در سال ۱۴۰۲ برای نخستین‌بار اکران شد و با استقبال گسترده دانشگاهیان، فرهیختگان، هنرمندان و دوستداران فرهنگ و تاریخ زنجان روبه‌رو شد. امروز این اثر، نه‌تنها یک مستند، بلکه بخشی از حافظه تاریخی آموزش عالی و فرهنگ معاصر زنجان به شمار می‌آید.همچنین در سال ۱۴۰۲، با همکاری اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان البرز و مجموعه زنجانی‌های مقیم البرز، توفیق برگزاری آیین نکوداشت استاد رحیم رشتچی را به دبیری اینجانب و با حضور جمعی از برجسته‌ترین شخصیت‌های علمی و فرهنگی کشور، از جمله پروفسور نصیری قیداری، دکتر زالی وزیر اسبق کشاورزی، استادان دانشگاه، فرهیختگان، مدیران فرهنگی و دوستداران علم و فرهنگ، داشتیم؛ آیینی باشکوه که در حقیقت پاسداشت یک عمر مجاهدت علمی، فرهنگی و اخلاقی بود.در روزهای اخیر نیز دکتر غلامعلی حداد عادل با حضور بر بالین استاد، ضمن عیادت از ایشان، خاطرات مشترک خود با زنده‌یاد استاد روزبه زنجانی را مرور کردند؛ دیداری که بیش از هر چیز، بیانگر منزلت علمی و اخلاقی استاد رشتچی در میان بزرگان فرهنگ و اندیشه ایران بود. و در سال‌های اخیر بازدیدی از مجموعه فاخر تحصیلات تکمیلی داشته و با پروفسور ثبوتی از همکلاسی‌های دوره ی ابتدایی استاد دیدار و گفتگو داشتیم. سال گذشته در رویداد گپ با حضور مهندس دادگو شهردار اسبق کرج و از شاگردان وی از استاد رشتچی در مهردادمال عظیمیه تجلیل گردید.در سال‌های پایانی عمر، این استاد گرانقدر با عشق، دلسوزی و مراقبت شبانه‌روزی دختر فرهیخته‌شان، سرکار خانم دکتر ناهید رشتچی، روزگار را سپری کردند؛ همراهی‌ای سرشار از مهر، وفاداری و فداکاری که نمونه‌ای درخشان از تکریم مقام پدر و قدردانی از یک عمر خدمت صادقانه به علم و فرهنگ بود.مراسم تشییع، تدفین و آیین‌های ترحیم و بزرگداشت آن مرحوم، متعاقباً از سوی خانواده محترم اطلاع‌رسانی خواهد شد.بی‌تردید، استاد رحیم رشتچی از شمار انسان‌هایی بود که میراث حقیقی آنان نه در عناوین و مناصب، بلکه در شاگردانی است که پرورش دادند، اندیشه‌هایی که بر جای گذاشتند و منش والایی که به نسل‌های پس از خود آموختند. نام او با تاریخ دانشگاه زنجان، با فرهنگ این دیار و با خاطره نسل‌های متوالی دانشجویان و استادان، پیوندی ناگسستنی خواهد داشت.استاد رحیم رشتچی رفت، اما چراغی که او با دانش، اخلاق و عشق ب

ه ایران برافروخت، خاموش‌شدنی نیست. مردان بزرگ، با رفتن از میان ما نمی‌روند؛ آنان در خاطره شاگردان، در تاریخ سرزمینشان و در ثمره خدمات خویش جاودانه می‌مانند.اینجانب، درگذشت این استاد فرهیخته و سرمایه گران‌سنگ علمی و فرهنگی را به خانواده معزز رشتچی، جامعه دانشگاهی کشور، مردم شریف زنجان و البرز، شاگردان، همکاران، دوستان و همه ارادتمندان آن فقید سعید تسلیت عرض می‌کنم و از درگاه خداوند متعال برای آن عزیز سفرکرده، رحمت واسعه الهی، علو درجات، همنشینی با صالحان و برای بازماندگان، صبر جمیل و اجر جزیل مسئلت دارم.روح استاد رحیم رشتچی شاد، یادش جاودان و راهش پررهرو باد.